*φωτογραφία αρχείου *φωτογραφία αρχείου artic

Μουσικός ιμπρεσιονισμός: από τον Μονέ στον Ντεμπυσσύ

Ο μουσικός ιμπρεσιονισμός ανέτειλε λίγα χρόνια μετά τον

ήλιο του Μονέ. Ο διάσημος πίνακας με τίτλο «Εντύπωση: Ανατολή» (1872) έμελλε να δώσει το όνομά του στο ρεύμα που θα γινόταν γνωστό ως ιμπρεσιονισμός

Ξεκίνησε από τη ζωγραφική ως ένας εξαιρετικά αμφιλεγόμενος τρόπος καλλιτεχνικής έκφρασης, που αθετούσε τους ακαδημαϊκούς κανόνες προτάσσοντας την καλλιτεχνική αλήθεια. Στα καφέ της Μονμάρτρης όπου σύχναζαν οι ιμπρεσιονιστές ζωγράφοι και οι συμβολιστές ποιητές, παρευρισκόταν και ο Γάλλος συνθέτης Κλωντ Ντεμπυσσύ. Ο μουσικός ιμπρεσιονισμός ταυτίστηκε με το έργο του πρωτοπόρου δημιουργού χάρη στον οποίον η μουσική θα άλλαζε για πάντα. Ο Ντεμπυσσύ δεν υπήρξε μονάχα ένας σπουδαίος συνθέτης αλλά και ένας αληθινός θαυμαστής της τέχνης: της ιμπρεσιονιστικής ζωγραφικής, της συμβολιστικής ποίησης, του θεάτρου και του σινεμά. Οι αφορμές να χαρακτηριστεί ο Γάλλος συνθέτης ως ιμπρεσιονιστής δεν άργησαν να αντληθούν και η ετικέτα που ο ίδιος απαρνήθηκε φαίνεται να τον συνοδεύει έως τις μέρες μας.

Ο Γάλλος πρωτοπόρος συνθέτης Ντεμπυσσύ.

 

Ιμπρεσιονιστική ζωγραφική: αποτυπώνοντας την εντύπωση

Ο ιμπρεσιονισμός είναι μια ωδή στην χαρά της ζωής. Νούφαρα, βαρκάδες στον Σηκουάνα, παραστάσεις όπερας και χοροί, παριζιάνικα καφέ και εργοστάσια, φωταγωγημένοι δρόμοι και σιδηρόδρομοι ήταν μερικά από τα θέματα που ζωγράφοι όπως οι Κλωντ Μονέ, Πιερ Ωγκύστ Ρενουάρ, Καμίλ Πισαρό, Μπερτ Μοριζό, Άλφρεντ Σίσλεϋ επέλεγαν να ζωγραφίσουν. Το 1872 ο Γάλλος ζωγράφος Κλωντ Μονέ, αγνοώντας τις συνέπειες μιας απλής ονοματοδοσίας, τιτλοφορεί το έργο του «Εντύπωση: Ανατολή» («Impression: Soleil levant»). Δύο χρόνια αργότερα τριάντα ζωγράφοι, τα έργα των οποίων απορρίφθηκαν από την επίσημη έκθεση του Σαλόν, διοργανώνουν την πρώτη έκθεση ανεξάρτητων καλλιτεχνών. Η έκθεση λαμβάνει χώρα στο πρώην στούντιο του φωτογράφου Nadar στο Παρίσι. Ο Louis Leroy και άλλοι κριτικοί τέχνης, αφορμώμενοι από τον τίτλο του πίνακα του Μονέ, χαρακτηρίζουν κοροϊδευτικά μια ολόκληρη ομάδα ζωγράφων ως «ιμπρεσιονιστές». Ο ιμπρεσιονισμός γεννήθηκε κι η ετικέτα θα έμενε στην ιστορία.

Οι πίνακες των ιμπρεσιονιστών με τις διακριτές τους πινελιές φάνταζαν σε πολλούς πρόχειροι και ημιτελείς. Ωστόσο, στόχος των ιμπρεσιονιστών δεν ήταν η ακριβής απεικόνιση ενός τοπίου, αλλά η απόδοση της εντύπωσης που τους δημιουργείτο κατά την παρατήρησή του. Όπως και οι εκφραστές της σχολής της Μπαρμπιζόν, οι ιμπρεσιονιστές ζωγράφιζαν κυρίως στο ύπαιθρο. Η σημαντικότερη πτυχή του έργου τους είναι το ενδιαφέρον που έτρεφαν για την κίνηση, την ατμόσφαιρα και το φως. Το εξής παρατηρούμε στη σειρά πινάκων του Μονέ με τον καθεδρικό της Ρουέν. Το αρχιτεκτονικό αυτό κατασκεύασμα απεικονίζεται από την ίδια οπτική γωνία σε διαφορετικές στιγμές της ημέρας να μεταμορφώνεται καθώς ο ήλιος κινείται. Για την τεχνοτροπία τους και για τα θέματα που επέλεγαν, οι ιμπρεσιονιστές καλλιτέχνες επικρίθηκαν σφοδρά. Η σημασία του έργου τους, όπως και πολλών άλλων πρωτοπόρων, θα αναγνωριζόταν πολλά χρόνια αργότερα. Σήμερα, ο ιμπρεσιονισμός είναι ένα από τα πλέον αγαπημένα καλλιτεχνικά ρεύματα. Τα έργα των εκφραστών του θολά, νεφελώδη και ονειρικά κοσμούν εκατοντάδες μουσεία σε όλον τον κόσμο.

Ντεμπυσσύ: ένας αληθινός λάτρης της τέχνης

Η αγάπη του Ντεμπυσσύ για την τέχνη ξεκίνησε στα παιδικά του χρόνια. Παρακολουθούσε υπαίθριο κουκλοθέατρο στους δρόμους του Παρισιού ενώ θαύμαζε τον Σαίξπηρ και τον Ίψεν. Είχε μάλιστα επιχειρήσει, αν και χωρίς επιτυχία, τη συγγραφή ενός θεατρικού έργου. Το 1885 εμφανίστηκε στη Γαλλία το ρεύμα του Συμβολισμού που επηρέασε την ποίηση, τις εικαστικές τέχνες και το θέατρο. Η σχέση του Ντεμπυσσύ με τους Συμβολιστές ποιητές που έτρεφαν έντονο ενδιαφέρον προς το απροσδιόριστο και το μυστηριώδες υπήρξε στενή. Ο Ντεμπυσσύ παρευρισκόταν στο σαλόν του Stéphane Mallarmé, εισηγητή του Συμβολισμού, ενώ γνώριζε προσωπικά τους Paul Valery, Paul Bourget, Andre Gide, Henri de Regnier, Jean Moreas και Pierre Louys. Το 1894 ο Ντεμπυσσύ συνθέτει το «Πρελούδιο στο απόγευμα ενός φαύνου», βασισμένο στο ομώνυμο ποίημα του Μαλλαρμέ. Πρόκειται για ένα από τα σπουδαιότερα μουσικά έργα που με τις αρμονικές του καινοτομίες και τον εξέχοντα ρόλο του ηχοχρώματος έδωσε καθοριστική ώθηση στη μοντέρνα μουσική.

Το 1893 ο Ντεμπυσσύ καταφεύγει στον θεατρικό συγγραφέα Maeterlinck, ζητώντας την άδεια να συνθέσει την πρώτη και μοναδική του όπερα βασισμένη στο ομώνυμο έργο «Πελλέας και Μελισσάνθη». Η πρεμιέρα του ομώνυμου έργου έλαβε χώρα στις 30 Απριλίου 1902. Στην όπερα κυριαρχεί ατμόσφαιρα μυστηρίου και ελλοχεύουν κρυφά νοήματα. Η συμβολιστική ποίηση με την ελευθερία της επηρέασε τη μουσική γλώσσα του συνθέτη. Ο Ντεμπυσσύ διατηρούσε επαφή με πλήθος καλλιτεχνών της εποχής. Ήταν φίλος με τη γλύπτρια Camille Claudel, μαθήτρια του Auguste Rodin, και μοιραζόταν μαζί της την κοινή αγάπη προς το έργο του Ντεγκά και τα χαρακτικά των Γιαπωνέζων καλλιτεχνών. Σύχναζε σε γκαλερύ και μουσεία και θεωρούσε τον Turner τον σπουδαιότερο δημιουργό μυστηρίου στην τέχνη. Ο Ντεμπυσσύ υπήρξε πολλά περισσότερα από απλά ένας συνθέτης. Η βαθιά γνώση που κατείχε για τη λογοτεχνία και τη ζωγραφική ήταν ένας από τους λόγους που ώθησε πολλούς να τον χαρακτηρίσουν απερίσκεπτα ιμπρεσιονιστή.

Ο μουσικός ιμπρεσιονισμός του Ντεμπυσσύ

Το 1887 ο Ντεμπυσσύ έστειλε την παρτιτούρα της συμφωνικής σουίτας «Printemps» στην Ακαδημία Καλών Τεχνών στο Παρίσι. «Πραγματικά ελπίζουμε ότι ο κύριος Ντεμπυσσύ θα αγωνιστεί ενάντια σε αυτόν τον αμυδρό ιμπρεσιονισμό που αποτελεί έναν από τους πιο επικίνδυνους εχθρούς της αλήθειας στα έργα τέχνης» ανέφεραν μεταξύ άλλων στην επιστολή τους. Για έναν συνθέτη που είχε ως στόχο να εξερευνήσει «τους διαφορετικούς δυνατούς συνδυασμούς ανάμεσα σε ένα μόνο χρώμα όπως ένας ζωγράφος κάνει σπουδή στο γκρίζο» και που θεωρούσε τιμή του να τον αποκαλούν μαθητή του Κλωντ Μονέ, το σχόλιο μάλλον φάνταζε κάθε άλλο παρά προσβλητικό. Το 1893 με αφορμή τα Νυχτερινά του Whistler ξεκινά τη σύνθεση του ομώνυμου έργου του που ολοκληρώνει επτά χρόνια αργότερα. Στο τρίπτυχο έργο για ορχήστρα, ο Debussy θέλησε να αποδώσει την ατμόσφαιρα της νύχτας. Στα τρία μέρη του «Nuages», «Fetes», και «Sirenes», δίνεται εντύπωση συννέφων που κινούνται νωχελικά ή της ατμόσφαιρας που δονείται σε μια γιορτή σαν το «Bal du Moulin de la Galette» του Ρενουάρ.

Η θάλασσα σε κάθε διάθεσή της φεγγαρολουσμένη ή υπό το φύσημα του αγέρα υπήρξε καταφύγιο και πηγή έμπνευσης για τον Ντεμπυσσύ. Το 1905 συνθέτει το αριστουργηματικό ορχηστρικό έργο «La Mer». Ως εξώφυλλο της πρώτης ηχογράφησης του έργου επιλέγει το γιαπωνέζικο χαρακτικό του Hokushai «The Great Wave of Tanagawa». Εικόνες, Σύννεφα, Γιορτές, Η θάλασσα, Νυχτερινά, Συντριβάνια, Το φως του φεγγαριού μάς φέρνουν στον νου τίτλους ιμπρεσιονιστικών πινάκων. Ο Ντεμπυσσύ διερεύνησε τις ποικίλες εκφάνσεις των ηχοχρωμάτων, προτάσσοντάς τα στη μελωδική γραμμή και στη δομή με τον ίδιο τρόπο που οι ιμπρεσιονιστές ζωγράφοι πειραματίστηκαν με τα χρώματα, θεωρώντας τη γραμμή και τη σύνθεση στοιχεία δευτερεύοντα. Τα ηχοχρώματα στη μουσική του είναι συχνά διακριτά, σαν τις πινελιές των ιμπρεσιονιστών ζωγράφων.

Ντεμπυσσύ

Σε συνέντευξή του στη New York Times ο Ντεμπυσσύ είχε δηλώσει:

«Εδώ αναφέρεστε σε κάτι που πιστεύω πως είναι το μεγαλύτερο λάθος τη σήμερον ημέρα, την επιθυμία να κατηγοριοποιήσετε το σύνολο της μουσικής. Πώς μπορείτε να το κάνετε αυτό; Μιλάτε για γερμανική μουσική, για ιταλική μουσική, για ιμπρεσιονιστική μουσική, και πολλά άλλα είδη. Ποια είναι η διαφορά; Εννοώ, αν μιλάτε για ένα έργο τέχνης, δε μπορείτε να πείτε με βεβαιότητα πως ανήκει σε οποιοδήποτε ευρύτερο σύνολο. Είναι ένα έργο τέχνης, κι αυτό αρκεί»

Ο Ντεμπυσσύ δεν ακολούθησε τον δρόμο του πατέρα του που τον προόριζε για ναυτικό, έπλευσε όμως στη δική του θάλασσα και φώτισε τον ουρανό της μουσικής με τις νότες που κρέμασε αυτός για αστέρια. Ιμπρεσιονιστής, συμβολιστής ή απλά ο Ντεμπυσσύ η σημασία του ερωτήματος θα απασχολεί ιδιαίτερα μονάχα τους μουσικολόγους. Η μουσική οφείλει στον Ντεμπυσσύ πολλά περισσότερα από όσα θα μπορούσε η οποιαδήποτε ετικέτα να περιγράψει. Ο Πολ Ντουκά (1865-1935) είχε δηλώσει το 1901: «Ο κ. Ντεμπυσσύ είναι αδύνατο να κατηγοριοποιηθεί». Ακούγοντας τη μουσική του θα έχουμε την ομιχλώδη εντύπωση ενός εφηβικού ονείρου και ίσως κάποιο απόγευμα ένας Φαύνος πλησιάσει να μας διηγηθεί το ξεκίνημα της μοντέρνας μουσικής.

Το εξώφυλλο της πρώτης ηχογράφησης του La Mer.

Βιβλιογραφία

• Γκρίφιθς Πολ, Μοντέρνα Μουσική, Αθήνα: Σ.Ι. Ζαχαρόπουλος Α.Ε., 1993
• Σάλτσμαν Έρικ, Εἰσαγωγὴ στὴ Μουσικὴ τοῦ 20ου αἰώνα, Αθήνα: Εκδόσεις Νεφέλη, 1983
• Byrnside, Ronald L., «Impressionism: The Early History of the Term», The Musical Quarterly, Vol. 66, No.4 (Oct., 1980), 522-537, Oxford University Press
• Debussy’s Paris: Art, music and sounds of the city, Northampton, Massachusets: Smith College Museum of Art, 2012
• Gombrich, E.H., Κασδάγλη, Λίνα (μτφρ.) Το Χρονικό της Τέχνης, β’εκδ., Αθήνα: Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, 1998
• Lesure, François, Howat, Roy, «Debussy, (Achille-) Claude», στον ιστότοπο της Oxford Music Online. 2001. Ημερομηνία προσπέλασης: 06/09/2020.
• Pasler, Jann, «Impressionism», στον ιστότοπο της Oxford Music Online. 2001. Ημερομηνία προσπέλασης: 06/09/2020.
• Seiberling, Grace, «Impressionism», στον ιστότοπο της Oxford Art Online. 2003. Ημερομηνία προσπέλασης: 06/09/2020.
• Simeone, Nigel, «Debussy and expression», Simon Trezise (ed.) The Cambridge Companion to Debussy, Cambridge University Press, 2003

Πηγή: artic.gr

 


Πολυμέσα

Σχετικά Άρθρα

Προσθήκη σχολίου

Παρακαλείστε να είστε κόσμιοι και να σέβεστε τους συνομιλητές σας. Σιγουρευτείτε πως έχετε εισάγει όλες τις απαραίτητες πληροφορίες με το σύμβολο (*).

Σήμα πιστοποίησης του Μητρώου των Διαδικτυακών Μέσων Ενημέρωσης