Είναι γεγονός ότι ο αριθμός των «φτωχών συνταξιούχων» («poor pensioners») έχει αυξηθεί σημαντικά στην Ελλάδα.
Τα παρακάτω στοιχεία από το 8 Π/Σ «ΗΛΙΟΣ» (Πίνακας Σ.1 του Παραρτήματος) για τον μήνα Ιούνιο 2024 είναι αποκαρδιωτικά και αποκαλύπτουν ότι, σε σύνολο 2.495.464 συνταξιούχων:
●το 57,3% των συνταξιούχων (1.429.952 άνθρωποι) λαμβάνουν σύνταξη έως 1.000 € μεικτά (940 € καθαρά),
●το 38,3% (956.633 συνταξιούχοι) με σύνταξη έως 700 € μεικτά (658 € καθαρά),
●το 30,3% (756.804 συνταξιούχοι) με σύνταξη έως 600 € μεικτά (564 € καθαρά) και
●το 19,8% (494.790 συνταξιούχοι) έως 500 € μεικτά (470 € καθαρά)
Η γενικευμένη «συνταξιοδοτική φτώχεια» («pension poverty») είναι συνέπεια των μνημονιακών περικοπών, καθώς και της απαγόρευσης τής αύξησης των συντάξεων («πάγωμα» αυξήσεων) μέχρι τον Δεκέμβριο του 2022, σύμφωνα με τον ν. 4475/2017 (άρθρο 3), που δυστυχώς διατηρήθηκε σε ισχύ με τον νόμο Βρούτση 4670/2020 (άρθρο 25 παρ. 4). Οι αριθμοί μιλούν από μόνοι τους.
Σε καμία άλλη ευρωπαϊκή χώρα τής ΟΝΕ δεν υπάρχει το εφεύρημα της «προσωπικής διαφοράς» ούτε το θλιβερό φαινόμενο, πάνω από το 1/3 των συνταξιούχων να λαμβάνουν γλίσχρες συντάξεις-«επιδόματα» ύψους 600 ευρώ (564 καθαρά).
Η «βουλγαροποίηση» των μισθών στην Ελλάδα
Η «ρήτρα Βουλγαρίας» τής κυβέρνησης Σαμαρά-Βενιζέλου, που ισχύει ακόμη και σήμερα(!) είναι η βασική αιτία της μαζικής παραγωγής φτωχών συνταξιούχων («poor pensioners»), κυρίως μετά το 2022, με την πλήρη εφαρμογή των διατάξεων του νόμου Κατρούγκαλου (4387/2016) και του νόμου Βρούτση (4670/2020) και κυρίως τον νέο τρόπο υπολογισμού των συντάξεων που εισήγαγαν οι νόμοι αυτοί. Με το β’ Μνημόνιο (ν. 4046/2012 σελ. 713), ως γνωστόν, είχε προβλεφθεί η σύγκλιση του ελληνικού κατώτατου μισθού (και κατ’επέκταση όλων των μισθών) με τους αντίστοιχους των χωρών της Κεντρικής και ΝοτιοΑνατολικής Ευρώπης («ρήτρα Βουλγαρίας»).
Συμπερασματικά, με τους δευτερομνημονιακούς εφαρμοστικούς νόμους 4093/2012, 4172/2013 και 4254/2014 της κυβέρνησης ΣαμαράΒενιζέλου, σε εφαρμογή δέσμευσης του β’ Μνημονίου (ν. 4046/2012), ο κατώτατος μισθός, μέσω τής αναστολής των τριετιών και της κατάργησης όλων των επιδομάτων, μειώθηκε περαιτέρω αφού: 12 -καταργήθηκαν οι τριετίες πέραν της 3ης, δηλαδή μετά τα εννέα (9) χρόνια εργασίας (ν. 4093/2012 υποπαρ. ΙΑ.11 εδ.ε) για τους «παλαιούς εργαζόμενους» (πριν την 14-2-2012), -μειώθηκε η προσαύξηση των τριετιών από 10% σε 5% για τις τριετίες των νέων εργαζομένων, με πρόσχημα τη μακροχρόνια ανεργία τους (ν. 4254/2014 υποπαρ. ΙΑ.7), -καταργήθηκαν όλα τα επιδόματα στον νέο νομοθετικώς καθοριζόμενο μισθό (ν. 4172/2013 άρθρο 103) και -«πάγωσε» η προσαύξηση λόγω προϋπηρεσίας μέχρις ότου η ανεργία μειωθεί στο 10% (ν. 4093/2012 υποπαρ. ΙΑ.11. εδ.ε). Όλες οι παραπάνω μνημονιακές παρεμβάσεις στο σύστημα μισθών τής χώρας περιόρισαν κατά πολύ το ύψος των συνταξίμων αποδοχών και στη συνέχεια των συντάξεων για χιλιάδες νέους συνταξιούχους.
Μη τιμαριθμοποίηση των μισθών
Αγοραστική δύναμη στο ναδίρ της ΕΕ. Έκρηξη τής μερικής απασχόλησης Το Υπουργείο Εργασίας και ο e-ΕΦΚΑ ανακοίνωσαν το επίπεδο των μισθών στον ιδιωτικό τομέα για το 2023. Βεβαίως είχε προηγηθεί πέρυσι και ο ΟΟΣΑ που στην Ετήσια Έκθεσή του («Taxing Wages 2022») για τους μισθούς το 2022 στα κράτη-μέλη του, δυσαρεστώντας την κυβέρνηση της ΝΔ, είχε καταγράψει αδιάσειστα στοιχεία και κατέληγε ότι:
«Στην Ελλάδα ο μέσος ονομαστικός μεικτός μισθός το 2022 αυξήθηκε κατά 1,5% αλλά ο μέσος πραγματικός μισθός μειώθηκε κατά 7,4% λόγω πληθωρισμού 9,7%».
Εντελώς πρόσφατα το Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών (ΚΕΠΕ) διαπίστωσε ότι «στη διάρκεια των δεκαπέντε ετών που έχουν μεσολαβήσει από το ξέσπασμα της οικονομικής κρίσης, η Ελλάδα εμφανίζεται πλέον ως η δεύτερη πιο φτωχή χώρα της ΕΕ27, μετά τη Βουλγαρία, με βάση το κατά κεφαλήν ΑΕΠ, μετρούμενο σε όρους κοινής αγοραστικής δύναμης (purchase power parity, PPP).» (Έρευνα Βλάση Μισσού στην ενότητα «Οικονομικές Εξελίξεις», τεύχος 54/2024 σελ. 55-59).
Ειδικότερα, ο e-ΕΦΚΑ έδωσε στη δημοσιότητα στις 29-3-2024 τα «Μηνιαία στοιχεία απασχόλησης μισθωτών ασφαλισμένων ιδιωτικού δικαίου e-ΕΦΚΑ» για τους μήνες μέχρι και τον Αύγουστο 2023, τα οποία συνεχίζουν να είναι άκρως ανησυχητικά για το μέλλον των μισθών, των εργατικών εισοδημάτων, αλλά και των συντάξεων, στη χώρα μας.
Γιατί, όπως έχουμε αναφέρει πολλάκις, το Ασφαλιστικό είναι συνάρτηση του Εργασιακού και η αγορά εργασίας, που κυριαρχείται τα τελευταία χρόνια από μεγάλη ανεργία, τους απαράδεκτα χαμηλούς μισθούς, τις ελαστικές μορφές απασχόλησης, καθώς επίσης και από τη «μαύρη», την υποδηλωμένη και την άτυπη απασχόληση, επηρεάζει δραστικά τις εισφορές στα Ταμεία και το μέλλον των συντάξεων. Πιο συγκεκριμένα, σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία ΕΦΚΑ Υπουργείου Εργασίας, τον Αύγουστο 2023:
●1.296,34 € ήταν ο μέσος μεικτός μισθός πλήρους απασχόλησης (1.118,74 € καθαρά) 17
●514,87 € ήταν ο μέσος μεικτός μισθός μερικής απασχόλησης (444,33 € καθαρά) Εξάλλου, οι μισθοί του ιδιωτικού τομέα ήταν καθηλωμένοι όλο το έτος 2023, όπως αναδείξαμε και παραπάνω.
Πιο συγκεκριμένα στα 1.114,71 € ανήλθε ο μέσος μεικτός μισθός συνολικής απασχόλησης (962 € καθαρά) και στα 514,87 € ανήλθε ο μέσος μεικτός μισθός μερικής απασχόλησης (444,33 € καθαρά). Επιπροσθέτως, από τον Πίνακα 2 (σελ. 3) με τίτλο «Κοινές Επιχειρήσεις:
Κατανομή της απασχόλησης, του ημερομισθίου και του μέσου μισθού των ασφαλισμένων ανά τύπο απασχόλησης» που παραθέσαμε, καταδεικνύεται ότι σχεδόν 1 στους 4 εργαζόμενους σε όλο τον ιδιωτικό τομέα, 642.103 (το 23,3% του συνόλου των εργαζομένων) λαμβάνει μηνιαίο μέσο μισθό ΜΟΝΟ 444,33 ευρώ καθαρά (514,87 ευρώ μεικτά). Ειδικότερα, για τον Αύγουστο του 2023 προκύπτουν και τα εξής στοιχεία: -1.118,74 ευρώ καθαρά (1.296,34 ευρώ μεικτά) ήταν ο μέσος μισθός πλήρους απασχόλησης για 2.104.086 εργαζομένους (76,7% του συνόλου), -962 ευρώ καθαρά (1.114,71 ευρώ μεικτά) ήταν ο μέσος μισθός για το σύνολο των ασφαλισμένων (2.743.516) και -444,33 ευρώ καθαρά (514,87 ευρώ μεικτά) ήταν ο μέσος μισθός μερικής απασχόλησης για 642.103 εργαζομένους (23,3% του συνόλου).
Σύμφωνα με υπολογισμούς της ΕΝΥΠΕΚΚ, μετά το 2028, ο μέσος όρος ειδικά των νέων κύριων συντάξεων θα ανέρχεται σε 700-800 €. Καταλυτικά θα 19 επηρεαστούν οι μελλοντικές συντάξεις λόγω των χαμηλών μισθών, κυρίως του 1/3 του εργατικού δυναμικού που σήμερα ασχολείται στις ποικιλώνυμες μορφές εργασιακής ευελιξίας.
Αυτή την αρχή προσπάθησε να επιβάλλει η Θάτσερ στο Ηνωμένο Βασίλειο αλλά εν τέλει υποχώρησε υπό την πίεση των γενικευμένων απεργιών και της μεγάλης κοινωνικής αναταραχής που δημιουργήθηκε, κάτι που επαναλήφθηκε και πέρυσι, για την ίδια αιτία, με τον ασφαλιστικό νόμο Μακρόν (βλέπε την ανάλυσή μας «Ελλάς-Γαλλία-Συμμαχία», φύλλο 66 στις 15-16/4/2023, εφημερίδα «60+»).
Αυτή την ακραία νεοφιλελεύθερη ασφαλιστική αρχή συμφώνησε με τους δανειστές, δυστυχώς, η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ το 2015. Η αρχή αυτή ουσιαστικά ακυρώνει όλα τα συστήματα που ισχύουν στις ευρωπαϊκές χώρες και ίσχυαν και στη χώρα μας πριν το γ’ Μνημόνιο (ν. 4336/2015) και τον ν. 4387/2016. Δηλαδή, αντί του «μισθού αναφοράς» τού τελευταίου μήνα ή χρόνου ή, εν πάση περιπτώσει, της καλύτερης πενταετίας, ο ν. 4387/2016 και τώρα το γνήσιο «τέκνο» του, ο ν. 4670/2020, επιμένει ως βάση υπολογισμού τής σύνταξης να λαμβάνεται ο μέσος μισθός τού συνόλου του εργασιακού βίου από το 2002 μέχρι το έτος υποβολής της αίτησης συνταξιοδότησης.
Με αυτό το νεοφιλελεύθερο και ετεροχρονισμένο τέχνασμα, οι συντάξεις μειώνονται δραστικά αφού, στα κύρια ευρωπαϊκά συστήματα μισθοδοσίας και ασφάλισης, οι καταληκτικοί μισθοί είναι πάντα οι πιο ώριμοι, οι πιο υψηλοί κι επομένως αποδίδουν μεγαλύτερη σύνταξη. Ο θεσμός τού «μέσου μισθού» τού συνολικού εργασιακού βίου είναι αυστηρά δομική δημοσιονομική και περιοριστική παράμετρος για τις συντάξεις και τις κρατικές ασφαλιστικές δαπάνες. Το σχέδιο Βρούτση, όχι μόνο διατηρεί τον θεσμό της σύνταξης με βάση ολόκληρο τον εργασιακό (ασφαλιστικό) βίο, αλλά και τον ενισχύει θεσμικά.
Αμεσα μέτρα για την ανάταξη της κατάρρευσης των συντάξεων (και των μισθών) στον ιδιωτικό τομέα
Μετά τα όσα παραθέσαμε και αποδείξαμε παραπάνω με επίσημα στοιχεία του Υπουργείου Εργασίας, που η κυβέρνηση και τα φίλια προς αυτήν ΜΜΕ απέφυγαν μέχρι σήμερα να αναδείξουν, μία συνολική πρόταση που θα εμπόδιζε την περαιτέρω κατάρρευση των συντάξεων από τον ιδιωτικό τομέα και τη φτωχοποίηση στο μέλλον εκατομμυρίων συνταξιούχων, θα πρέπει να περιλαμβάνει και τα εξής οικονομικά και θεσμικά μέτρα:
1 ον)Την ενίσχυση των συντάξεων όλων των συνταξιούχων τού ιδιωτικού τομέα, που εξήλθαν στη σύνταξη με βάση τον νέο υπολογισμό των νόμων 4387/2016 και 4670/2020, κατά τουλάχιστον 30%, καταβαλλόμενη εφάπαξ ή σε 3 κατ’ ανώτατο δόσεις.
2 ον)Την κατάργηση της αρχής τής συνταξιοδότησης με βάση τις συντάξιμες αποδοχές ολόκληρου του εργασιακού βίου (από το 2002 έως το έτος συνταξιοδότησης) και την επαναφορά τού συστήματος συνταξιοδότησης με βάση τον μέσο μισθό τής τελευταίας διετίας ή έστω της τελευταίας πενταετίας.
3 ον)Την αναγνώριση των ετών 2012-2023 ως χρόνου για τη χορήγηση τριετιών και προσαύξησης λόγω προϋπηρεσίας
4 ον)Το ξεπάγωμα των οικογενειακών επιδομάτων στον ιδιωτικό τομέα που δεν καταβάλλονται από το 2012 μέχρι και σήμερα.
5 ον)Την τιμαριθμοποίηση των μισθών και μάλιστα αναδρομικά για την προστασία των μισθών του ιδιωτικού τομέα από τον πληθωρισμό (γενικό και τροφίμων).
6 ον)Την επαναφορά τού μηχανισμού καθορισμού τού κατώτατου μισθού με διαπραγματεύσεις μέσω ΕΓΣΣΕ (ΓΣΣΕ-ΣΕΒ). 21
7 ον)Την άμεση ενσωμάτωση της Ευρωπαϊκής Οδηγίας 2022/2041 «Για επαρκείς κατώτατους μισθούς» μέσω διαπραγματεύσεων και ΑΤΑ.
8 ον)Την άμεση κύρωση της 131/1970 ΔΣΕ «Για κατώτατους μισθούςημερομίσθια μέσω ΣΣΕ». Μόνο με την ανωτέρω δέσμη μέτρων θα καταστεί δυνατή η ανάταξη της κατάρρευσης των μισθών και των συντάξεων στον ιδιωτικό τομέα.
Αλέξης Π. Μητρόπουλος (Καθηγητής ΕΚΠΑ-Πρόεδρος ΕΝΥΠΕΚΚ)
Αγγελική Α. Μητροπούλου (Διδάκτωρ-Δικηγόρος)
Δείτε εδώ αναλυτικά όλη τη μελέτη: ΕΝΥΠΕΚΚ ΜΕΛΕΤΗ
Πηγή: enypekk.gr
